Kennis · Toegankelijkheidsaudits

WCAG-audit: geautomatiseerd of handmatig? Wat elk van hen detecteert en wat het kost

„Volstaat een online scanner om mijn site conform WCAG te maken?” — dat is de meest gestelde vraag die we horen. Het korte antwoord: nee, maar het is de beste eerste stap. Hieronder leggen we eerlijk uit wat automatisering detecteert, wat het nooit zal detecteren en wanneer het de moeite waard is voor een handmatige audit te betalen.

Wat detecteert een geautomatiseerde audit?

Tools zoals axe-core (de engine die wij gebruiken) analyseren de code van de pagina en simuleren het gedrag van de browser. Ze zijn uitstekend in technisch meetbare problemen:

• kleurcontrast — wiskundig berekenbaar, geen onduidelijkheid,
• ontbrekend alt-attribuut bij afbeeldingen,
• formuliervelden zonder gekoppelde labels,
• ontbrekende paginatitel, ontbrekende taaldeclaratie (lang),
• onjuiste koppenhiërarchie (sprong h1 → h4),
• ongeldige ARIA-attributen (typefouten, verkeerde waarden),
• dubbele id-identifiers,
• geblokkeerde zoom (user-scalable=no),
• knoppen en links zonder toegankelijke naam,
• structuur van tabellen en lijsten.

Dat is een flink deel van de criteria — geschat wordt dat automatisering ca. 30–50% van alle WCAG-criteria detecteert. Belangrijk detail: het zijn meestal de fouten die het vaakst voorkomen. In een typische webshop vindt een geautomatiseerde scan enkele tientallen overtredingen.

Wat detecteert automatisering NIET?

Hier begint het gebied waar een mens nodig is:

• Kwaliteit van de alt-tekst — automatisering ziet dat er een alt bestaat, maar beoordeelt niet of „IMG_4521.jpg” iets zegt,
• Praktische bediening met een schermlezer — of de voorleesvolgorde logisch is, of dynamische meldingen (bijv. „toegevoegd aan winkelwagen”) worden aangekondigd,
• Begrijpelijkheid van de inhoud — of de taal eenvoudig is en de instructies duidelijk,
• Logische focusvolgorde — of navigeren met het toetsenbord in een zinvolle volgorde gebeurt,
• Toetsenbordvallen — of je bijvoorbeeld met de Esc-toets uit een pop-up kunt komen,
• Toegankelijkheid van pdf's — facturen, algemene voorwaarden, catalogi,
• Communicatie met alleen kleur — automatisering kan vaak niet bepalen of het rode sterretje bij een veld ook een tekstuele beschrijving heeft.

Wat kost een handmatige audit?

Marktprijzen (stand 2025/2026): een basisaudit van een kleine site begint bij ca. €600, een uitgebreide audit van een webshop met aankoopproces kost €1.200–4.500, en een volledige audit met tests met mensen met een beperking kan nog meer kosten. Daarop wacht je meestal enkele dagen tot enkele weken.

Een handmatige audit is noodzakelijk wanneer: je onder toezicht van een markttoezichthouder valt, je subsidie aanvraagt (EU-projecten vereisen vaak volledige naleving), je een formele verklaring wilt krijgen of je overheidsklanten bedient.

De optimale strategie: eerst de machine, dan de mens

1. Geautomatiseerde scan (€0) — bekijk de omvang van het probleem: scan je homepage.
2. Volledig rapport (€35) — tot 20 pagina's van het domein, PDF met een prioriteitenchecklist voor de developer.
3. Zelf herstellen — de technische fouten los je met je bureau of developer in een paar dagen op.
4. Handmatige audit (vanaf €600) — pas op de „opgeschoonde” site. De specialist richt zich op wat echt moeilijk is, in plaats van ontbrekende alt-attributen te beschrijven. Dat verlaagt de kosten en doorlooptijd van de audit aanzienlijk.

Pas op voor „toegankelijkheidsoverlays”

Er zijn bedrijven actief die „volledige naleving in één regel JavaScript” verkopen — zogenaamde overlays. De community van mensen met een beperking (waaronder de National Federation of the Blind in de VS) verwerpt ze unaniem: ze herstellen de code van de site niet en bemoeilijken vaak juist het werken met schermlezers. Een overlay geeft je geen naleving van de wet. De enige echte weg is het probleem bij de bron oplossen — de code van de site.

Samenvatting

Een geautomatiseerde audit is als een bloedtest: snel, goedkoop, wijst de probleemgebieden aan. Een handmatige audit is een bezoek aan de specialist. Een verstandige site-eigenaar doet eerst de bloedtest — zeker als die gratis is.